Türk Dil Tarih Kültür Birliği

Uygurlarin unlu tarihcisi Turgun Almas’in Uygurlar adli eseri nihayet Turkiye Turkcesine aktarilarak yayinlandi. Selenge Yayinlari sahibi Ahsen Batur tarafindan Rusca nushasi ile karsilastirilarak Uygur Turkcesinden aktarilan eser ilk defa 1989’da Urumci’de Uygur Turkcesinde Arap harfleriyle yayinlanmisti. Eser kisa surede meshur oldu. Cunku, devletin ideolojik goruslerini hic dikkate almadan, milli gorusler dogrultusunda kaleme alinan eser yayinlandiktan kisa bir sure sonra Cin makamlari tarafindan yasaklanmis ve yazari da tutuklanmisti. Bu durum halk arasinda esere ilginin artmasina yol acti ve eldeki nushalar cogaltilarak elden ele dolasmaya basladi.

Kitap 21 yildir gundemde olmasi ve birkac aktarma tesebbusleri olmasina ragmen bir turlu Turkiye Turkcesinde yayinlanmamisti. Bunun onemli sebebi tercume eserlere Turkiye'de yeterince onem verilmemesidir. Bu yuzden tercumeler fazla yapilmamakta, yapilanlarin bir cogunda da gerekli titizlik gosterilmemektedir. Dahasi akademik kariyerde ceviri eserlere puan bile verilmemektedir. Oysa, gelismis ulkelerde kaynak eserlerin tercumesi ozellikle tesvik edilir.

Eseri Turkiye Turkcesine kazandiran Ahsen Batur onsozde Uygurlar kitabinin orijinal Cince eserlere dayanilarak yazildigi icin kaynak kitap niteligine haiz oldugunu soylemektedir. Ayrica Batur onun Muhammed Emin Bugra’nin “Dogu Turkistan Tarihi”nden sonra bizzat Uygur bir tarihci tarafindan kaleme alinan en onemli eser oldugunu da vurgulamaktadir.

Buyuk Hun Imparatorlugu’ndan Buyuk Cengiz Imparatorlugu’na kadar 2000 yillik olaylari uc bolumde 445 sayfada ihtiva eden eser I. bolumde Orhun Uygur Hanligini, II. Bolumde Karahanlilari ve III. bolum de Uygur Idikut devletini anlatmaktadir.

1924 yilinda Kasgar’da dunyaya gelen Turgun Almas 1940’li yillarda milliyetci gorusleri sebebiyle birkac kere hapse atildi. Hapisten ciktiktan sonra bir sure edebiyat ve ceviri isleriyle ugrasan yazar daha sonra kendini tarihi arastirmalara adadi. 2001 yilinin Kasim ayinin 11’inde Ururmci’de vefat etti.

Unlu tarihci Turgun Almas’in Uygur tarihinden baska “Hunlarin Kisaca Tarihi”, “Idikut Uygur Devleti” ve “Kadimki Uygur Edebiyati” isimli arastirmalari da bulunmaktadir.

Uygurlar tarihi, bir Uygur tarihcisi tarafindan ideolojik goruslere iltifat etmeden, dogal bir bicimde yazildigi icin onemli bir eserdir. Ayrica eserin yazarinin Cin diline hakim olup calistigi alanla ilgili Cince kaynaklari Uygur bakis acisiyla yorumlayabilmis olmasi da kitabin degerini arttirmaktadir.

Saygilarimizla,

Istanbul,

Doc. Dr. Abdulvahap Kara